Digital Meeting – BIM in Vlaanderen

België hinkt een beetje achterop in het BIM-verhaal tegenover andere Europese landen. Jammer, want er zijn zoveel voordelen te behalen uit het integraal samenwerken in een 3D Bouw Informatie Model (BIM). Dat is althans de conclusie van de experts aan onze Digital Meeting met als thema BIM in Vlaanderen. Ze laten hun licht schijnen op de laatste ontwikkelingen en geven ‘tips and tricks’ over hoe je met BIM aan de slag kunt gaan. Ook voor kleine projecten.

In welke mate wordt BIM al toegepast in Vlaanderen?
Bekeken over de hele markt schatten de experts dat een kleine 7% van alle projecten in Vlaanderen volledig in BIM worden uitgevoerd, gaande van de kleine renovaties en binnenstedelijke ontwikkelingen tot grote projecten. Dat is vooral het gevolg van de klassieke aanbestedingen en een gebrek aan kennis en knowhow bij aannemers om een BIM-project voort te zetten in de uitvoering.

De echt grotere projecten worden dan weer wel volledig in BIM uitgevoerd. Volgens de experts heeft dat te maken dat dergelijke trajecten veelal in bouwteamformule worden gerealiseerd. In bouwteams wordt BIM wél meer en meer gebruikt en ligt het aandeel op zo’n 70% van de projecten die volledig in BIM terechtkomen.

Er wordt dus nog heel hard op projectbasis beslist of BIM al dan niet wordt toegepast. Het ontbreekt aan een structurele visie om BIM als standaard proces te gaan uitrollen op alle projecten, groot of klein, complex of niet. Doel is om BIM niet enkel als een 3D ontwerptool te beschouwen, maar vanuit gestandaardiseerde workflows te gaan werken om dataverliezen te voorkomen. Dat gebeurt nog te beperkt in Vlaanderen.

De intentie om in BIM te gaan werken vertrekt vaak vanuit het bouwteam zelf oftewel de ontwerpende partij en nog eigenlijk te weinig vanuit de opdrachtgevers of bouwheren. Ook zij moeten de wens uitspreken in BIM te gaan werken, opperen de experts. Het biedt ook voor hun vele voordelen. Niet alleen in de communicatie tijdens het ontwerpproces, maar ook later in de exploitatiefase en facilitymanagement loont het om daarmee verder te gaan.

Het feit dat BIM nog in de kinderschoenen staat, heeft volgens de experts ook te maken met de bouwcultuur in België. Wij bouwen vooral ‘prototypes’, ‘one kind of assets’, terwijl in andere landen veel meer gezocht wordt naar prefabricage en seriematig ontwerpen. Dat leent zich beter om BIM op toe te passen. We moeten kijken hoe we meer economisch en duurzaam kunnen gaan bouwen, bij voorkeur in bouwteamformules in plaats van klassieke aanbestedingen waar altijd wordt gegund op de laagste prijs.

De experts merken nu wel dat in ‘open oproepen’ voor schoolgebouwen en dergelijke meer en meer de stap wordt gemaakt om in BIM te gaan werken. Al is BIM vaak wel een hol begrip. Men wil volgens BIM gaan werken, maar het wordt verder niet gespecifieerd over hoe en wat. De experts zijn wel blij met initiatieven van het WTCB, zoals het nationaal BIM-protocol en BIM-uitvoeringsplan, om meer uniformiteit binnen een BIM-proces te brengen.

Wat zijn de basisvereisten om met BIM aan de slag te gaan?
Uiteindelijk zou je BIM kunnen gelijkstellen aan de digitalisering van de bouwsector. Het is belangrijk om te beginnen met het opzetten van een digitale strategie. Met andere woorden, een duidelijke visie op het vlak van informatiemanagement in het algemeen opstellen, voordat je zomaar start met bepaalde tools te gaan implementeren. Veel bedrijven starten zonder strategie en weten dan niet echt waar ze naar toe willen. Zonder strategie is het moeilijk om op een structurele manier te gaan digitaliseren en uiteindelijk in BIM te gaan werken.

Het eerste wat volgt uit die strategie is het standaardiseren van processen. Kijk dan pas welke tools daar het beste bij aansluiten. Tools moeten ondersteunend zijn aan de processen, niet andersom. BIM is namelijk veel meer dan een tekening op een bepaalde manier aanleveren. Er zit een belangrijke stap vóór het implementeren van de software.

We moeten volgens de experts ook afstappen van de klassieke rolverdeling. BIM is een iteratief proces waarin alle disciplines vertegenwoordigd zijn en die ook samen één team vormen. Het vraagt om een cultuurverandering als je gaat samenwerken in BIM. BIM is 90% communicatie en 10% technologie. Maar je hebt de technologie wel nodig om te kunnen communiceren. In BIM werk je van grof naar fijn. Met het hele team zal je die flow moeten volgen.

Een klassieke manier van werken is lineair. BIM is echt parallel met elkaar werken, een wisselwerking waarbij het model stelstelmatig wordt opgebouwd. Daarom is het belangrijk om voorafgaande aan een project een BIM-kick-off meeting te organiseren om alle neuzen dezelfde richting op te krijgen, de ambities uit te spreken en de verwachtingen op papier te zetten.

De gedachte wij/zij zou de facto uit de bouw moeten verdwijnen, menen de experts. Het heeft niet alleen met BIM te maken, maar met de mindset in totaliteit. Uiteindelijk wil je met BIM 100% transparantie en traceerbaarheid verkrijgen. Ook in de communicatie tussen alle teams en tussen opdrachtnemer en opdrachtgever. Een belangrijke evolutie die nodig is om digitalisering echt te laten doorstromen in de bouw. Heb je zelf niet die kennis in huis, laat je dan bijstaan door partners, adviseren de experts.

Welke software hoort bij BIM?
Eens de processen zijn gestructureerd en gestandaardiseerd, is het zaak de juiste software te kiezen. Volgens de experts is geen eenduidig antwoord te formuleren op de vraag ‘welke software hoort bij BIM?’. Het is afhankelijk van je processen en je strategie. Het is belangrijk dat je beseft dat BIM niet alleen over CAD-applicaties gaat, maar ook over de keuze welke planningstool je gaat gebruiken, hoe je omgaat met de informatiebehoefte, en zo verder. Het gaat over een breder IT-landschap dan puur vanuit het ontwerp.

Een andere afweging die je zal moeten maken is, ga je voor ‘one size fits all’ of voor een ‘best of breed’? Ook dat is weer afhankelijk van wat het best bij je processen past. Daarnaast zijn afspraken rond de uitwisseling van data zeer belangrijk in een project. Welke classificaties en welke codering worden gehanteerd? Het zijn informatie-afspraken die nog los staan van alle software, maar wel super belangrijk zijn om een BIM-proces te laten slagen, zo stellen de experts.

BIM is samenwerken. Niet alleen op het menselijke aspect, ook de eventueel verschillende softwarepakketten die worden gebruikt, moeten informatie met elkaar kunnen uitwisselen. De eerder geopperde BIM-kick-off meeting leent zich daar perfect voor.

Evoluties in software zijn er in de vorm van Artifical Intelligence en dynamische simulaties. Dat zal de komende jaren alleen maar intenser toegepast worden op projecten om zo kosten- en materiaalefficiënt om te gaan met bouwmodellen. Zodat uiteindelijk een gebouw ontstaat dat in onderhoud en in materialen ecologisch en economisch duurzaam gebouwd kan worden. In de toekomst zullen daar meer en meer tools voor ontwikkeld gaan worden om daarop in te spelen, verwachten de experts.

Hoe zorg je ervoor dat het BIM-model goed gebruikt en onderhouden wordt tijdens het proces?
Ook dat begint met een BIM-startmeeting tussen ontwerpende partijen en de uitvoering als die reeds bekend is. Leg op voorhand vast wie welke informatie nodig heeft. Het geeft een reëel beeld van wat er van je verwacht wordt. Maak in de ontwerpfase afspraken over de modelleerrichtlijnen, zodat het uitwisselen van het model efficiënt is. Daar zal ook de planning tegenover gezet moeten worden. Met andere woorden, maak afspraken over wanneer je een model mag verwachten, wanneer de issues samen worden overlopen, enz. Op die manier wordt een model stelselmatig onderhouden.

Stel bovendien een protocol op waarin de ambities worden vastgelegd, adviseren de experts, met ook een BIM-executieplan waar de technische aspecten aan bod komen. Het is een document dat gedurende het project steeds verder evolueert. Het WTCB heeft daar in verschillende werkgroepen aan gewerkt om documenten aan opdrachtgevers en ontwerpende partijen aan te bieden om als template te kunnen gebruiken. In die zin wordt er stilaan een kader gebouwd om die procedures te standaardiseren. Maar we zijn er nog lang niet, erkennen de experts. Gebruik het protocol niet eenmalig, maar probeer het voor volgende projecten ook terug in te zetten.

Daarnaast is het volgens de experts belangrijk om voldoende vooraf te testen, zonder dat er ook maar iets gemodelleerd is. Even data uitwisselen om te checken of er zich foutmeldingen voordoen. En of alles goed meekomt qua informatie en geometrie voordat je een volledig model gaat opzetten. Die testfase is heel belangrijk in het begin, zeker als je met nieuwe partners gaat samenwerken.

Vergeet in de conceptfase ook zeker niet na te denken over welke informatie benodigd is voor een duurzame exploitatie. Probeer op voorhand de uitgangspunten van de bouwheer vast te leggen, zodat tijdig de juiste informatie wordt meegenomen in het digitaal model. Want achteraf implementeren is vaak dubbel werk en niet zo eenvoudig. Dat zorgt ervoor dat je het volledig digitaal model van een project ook in latere fasen optimaal kunt inzetten.

Is BIM op elk project toepasbaar?
Een volmondige ja, klinkt het bij de experts. Van het kleinste rijtjeshuis tot het grootste industriecomplex. Wel zal je altijd rekening moeten houden met een stukje vaste investering en overhead. In de architectuur is het geen issue meer. Architecten kiezen er vaak zelf voor om een zo nauwkeurig mogelijk model te genereren, ongeacht of het wordt uitgewisseld met andere partijen. Ze gebruiken het bovendien om de interne processen te automatiseren, meetstaten automatisch te genereren, enz. Terug naar 2D is vaak een stap achteruit.

Voor een consument zelfs is het tegenwoordig al heel gewoon dat hij een 3D-render krijgt van zijn nieuwe keuken of badkamer. Ook wil hij vandaag op voorhand al digitaal door zijn nieuwe woning kunnen rondlopen. Klanten zijn het dus gewoon dat je bijna wel mee op de BIM-trein moet stappen om beter in de markt te staan. Vroeger werd een 3D-model achteraf gegeneerd, nu is het direct beschikbaar. Een groot voordeel, ook voor de opdrachtgever. Ze kunnen digitaal de bouw mee opvolgen en sneller inpikken op ideeën. Ook het interieur is tegenwoordig mee in het geheel.

Wat zijn de grootste valkuilen?
Het langs mekaar doorwerken doordat het ontbreekt aan goede afspraken vooraf, zeggen de experts. BIM vraagt om een zeker mate van volwassenheid, kennis van de software en kennis om daarover op een coherente en transparante manier te communiceren. Vaak wordt de ‘I’ van Informatie in het BIM-model in het begin over het hoofd gezien. Dat kan tot grote problemen leiden. Waar komt de informatie terecht? Is dat wel de juiste plaats? Daar moet je niet meer over hoeven nadenken tijdens het proces. Als je een IFC gaat exporteren en je hebt bepaalde parameters niet aangevinkt, wordt een verkeerd model uitgestuurd.

Als bedrijf zal je dus een informatiemanagement-strategie moeten vormen. Van daaruit ga je processen standaardiseren en dan ondersteunende software kiezen, zoals al eerder aangehaald. Als je met een BIM-traject gaat starten, begin dan met een klein project in een klein team, luidt het advies. Ga geen pilot draaien met een groot of uniek project. Start met het opzetten van een goede workflow en ga het dan verder uitrollen in de rest van de organisatie. Een grote valkuil is dat bedrijven zich te vroeg verliezen in een te hoog detailniveau.

Een BIM-werkmethodiek zal je met trage stapjes moeten implementeren. Het is immers een complexe opgave om als bedrijf van koers te gaan wisselen en een volledig digitale mindset te gaan ambiëren. Dat kost ook tijd. BIM is een gespecialiseerd vak. Je kan het niet meer veralgemeniseren. Het is zo specifiek met zoveel parameters. Je zal op het hoogste niveau binnen de organisatie werkafspraken moeten maken. Probeer te voorkomen dat werkafspraken te ongenuanceerd worden vastgelegd.

En vergeet niet dat er enorm veel data op je afkomt met BIM. Het is een kunst op zich om data-handovers te gaan doen. Het is voor veel bedrijven vaak heel moeilijk om inzichten te verkrijgen in alle data zodat je op de juiste manier datatransacties kan doen naar alle partners. Met andere woorden, er komt ‘on top’ nog een heel nieuwe dimensie op je af; wat ga je als bedrijf met al die data doen? BIM vraagt dus ook om een goede informatie-architectuur om slimme dingen met data te gaan doen. Ook voor volgende projecten.

Conclusie
Bedrijven zullen hoe dan ook moeten digitaliseren. Ze moeten zich anders gaan inrichten om met data om te gaan, data te kunnen toepassen en ervan te kunnen leren. Dat is een proces wat in de komende jaren volgens de experts nog enorm zal evolueren.

Als het gaat over de adaptatie van BIM zal de Belgische overheid hier en daar wat bijspringen en een technisch kader scheppen, maar de manier van werken gaat van de sector zelf moeten komen. De experts verwachten niet dat alle bedrijven in BIM gaan groeien en zich erin gaan specialiseren. Dat schept een concurrentieel voordeel voor bedrijven die wel op de trein springen.

 

Deelnemers:

Barbra Kinnart, Vectorworks

Lode Declerck, BM Engineering

Michelle Vrolix, Kubus

Michel Janssens, a2o-architecten

Josefien Vanhuyse, Neanex

Peter Imbrechts, Neanex

Lennie Van de Keer, i-Theses

Rudy De Smedt, Democo

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*